Wat is crowdfunding?
Crowdfunding ziet op financiering via een groot aantal kleine investeerders (de crowd), meestal via een online platform. Het betreft veelal vreemd vermogen dat door meerdere partijen bijeen wordt gebracht. In mindere mate gaat het om aandelen, obligaties of donaties. De looptijd van de financiering via crowdfunding varieert, het risico is verspreid over veel investeerders en het wordt regelmatig gebruikt voor startups, innovatieve projecten en het mkb. Kernpunt is dat het risico over veel partijen wordt gespreid.
Welke ondernemingen hebben behoefte aan crowdfunding?
Crowdfunding is vooral interessant voor (grotere) mkb‑ondernemingen die:
- Moeilijk (volledig) bij de bank terecht kunnen
Dit kan bijvoorbeeld zijn als het gaat om een startup zonder trackrecord, maar ook bij een scale-up of een met veel “soft assets” (software, IP, merk).
- Een sterke community of klantenkring hebben
Crowdfunding leunt op de crowd: klanten, volgers, buurtbewoners of fans die willen meedoen. Lokale horeca, retail, cultuur en duurzame projecten kunnen hiervan profiteren.
- Projectmatige of goed “vertelbare” plannen hebben
Projecten met een helder doel (uitbreiding vestiging, verduurzaming, nieuwe productlijn) lenen zich goed voor een publiek verhaal. Zeker omdat crowdfundingplatforms campagne‑gedreven zijn.
- Een stapelfinanciering willen samenstellen
Als er als sprake is van andere financieringen kan crowdfunding een lacune vullen tussen eigen vermogen en bankfinanciering, bijvoorbeeld dienen als (achtergestelde) financiering of een bank wat meer comfort bieden omdat er extra risicodragend kapitaal is.
Welke financiers nemen deel aan crowdfunding?
Bij crowdfunding zijn meerdere typen financiers (en het platform zelf) betrokken:
- Particuliere investeerders (de crowd)
Vaak investeren particulieren een relatief klein bedrag investeren (van bijv. € 250,00 tot ca. € 5.000). Zij nemen deel om diverse redenen, zoals rendement, spreiding van risico, maar bijvoorbeeld ook omdat zij zich betrokken voelen bij de onderneming die crowdfunding aantrekt.
- Zakelijke investeerders
Dit kunnen (kleinere) professionele beleggers zijn of family offices, maar ook leveranciers, afnemers of medewerkers die om diverse redenen via het platform willen investeren.
- Het crowdfundingplatform zelf
Het platform zelf is geen financier, maar heeft een centrale rol omdat het de aanbieding presenteert, het project beoordeelt, de contracten faciliteert en de betalingen verzorgt. Van belang is dat het platform over de juiste vergunningen beschikt, correcte informatie aan de crowd verstrekt en in de gaten houdt of er sprake is van belangenconflicten.
Wat zijn de belangrijkste risico’s voor de ondernemer en voor de crowd?
Voor ondernemers zijn het reputatierisico, de hogere kosten en de complexiteit van de financiering risico's die niet over het hoofd moeten worden gezien.
Crowdfundingcampagnes zijn openbaar en blijven online vindbaar. Tegenvallende resultaten of betalingsproblemen zijn daardoor snel zichtbaar bij klanten en stakeholders. Platforms rekenen fees en de rente is in de regel hoger dan bij een bancaire financiering. Afhankelijk van de voorwaarden en/of zekerheden kan de onderneming worden ‘verplicht’ om bepaalde dingen wel of niet te doen, zoals een achterstelling van de financiering ten opzichte van de bancaire financiering.
Niet alleen de crowdfunding zelf kan complex zijn ook gezien de documentatie, als deze wordt toegevoegd aan andere financieringen, is het van belang dat de ondernemer het overzicht houdt. Niet alleen op de financieringen, aflossingen en op de (gewijzigde) zekerheden, maar ook op de rangorde en eventuele uitkering bij een (bijna-)faillissement.
Voor investeerders (de crowd) is het krediet- en faillissementsrisico het grootste risico.
Als de onderneming de verplichtingen (zoals rente en/of aflossing) niet meer kan betalen, kan (een groot deel van) de inleg verloren gaan. Anders dan bij spaargelden op een bankrekening geldt het depositogarantiestelsel niet voor crowdfunding. Crowd‑leningen zijn in de praktijk regelmatig achtergesteld ten opzichte van bankfinanciering, waardoor de crowd achteraan in de ‘uitkeringsrij’ kan komen te staan na de bank en andere preferente schuldeisers. Als het platform zelf in financiële problemen komt, kan de positie van investeerders ook onder druk komen te staan. Dit kan voorkomen worden door een goede juridische structurering van zekerheden en geldstromen.
Welke zekerheden kunnen worden bedongen?
Hoewel het vaak voorkomt dat de crowd geen zekerheden ontvangt voor de terugbetaling van uit uitgeleende bedrag, is het raadzaam om na te gaan of de crowd toch enige zekerheid kan worden geboden, bijvoorbeeld in de vorm van een pandrecht op vorderingen of activa van de onderneming, een (tweede) hypotheekrecht op onroerende zaken, een persoonlijke borgtocht of hoofdelijke aansprakelijkheid van de DGA van de onderneming of een achtergestelde lening mét zekerheidsrecht, zoals een tweede pandrecht.
Omdat er bij crowdfunding veel financiers zijn, is het niet werkbaar dat elke individuele investeerder zelf een pandrecht of hypotheek krijgt. De praktijk sluit aan bij structuren van zekerheden, zoals dat bij syndicaatsfinancieringen gebeurt, waarbij de zekerheden worden gevestigd ten gunste van één partij: de zekerhedenagent (security agent), die de zekerheden ten behoeve van alle syndicaatsleden of hier, van de crowd.
Bij crowdfunding wordt daarom vaak gewerkt met een stichting of zekerhedenagent die de zekerheden houdt namens de crowd en deze administreert en uitwint ten behoeve van alle deelnemers. De onderlinge afspraken tussen de crowd (via de stichting), het platform en eventuele andere financiers worden vastgelegd in overeenkomsten waarin de verhouding tussen de verschillende partijen wordt geregeld.
Juridische aandachtspunten
Toezicht en vergunningen (platform)
Platforms vallen doorgaans onder Europese en nationale crowdfunding‑regelgeving. Er kan een vergunningplicht van de AFM gelden. De platformdocumentatie moet onder meer voorzien in duidelijke risicowaarschuwingen, heldere informatie over kosten, aangeven of er sprake is van belangenconflicten en wat het beleid hieromtrent is en een klachtenregeling hebben. Heeft het platform een vergunningplicht dan gelden er strengere eisen dan wanneer dat niet het geval is.
Voor de onderneming is van belang om na te gaan of het platform daadwerkelijk een vergunning heeft en onder welk regime het opereert.
Contracten en informatieverstrekking (ondernemer)
De ondernemer sluit meestal een aantal overeenkomsten zoals een leningovereenkomst of een overeenkomst ter zake de voorwaarden voor de uitgifte (bij obligaties en aandelen). Ook zullen er zekerheidsakten, zoals pand- en hypotheekakten of garanties die door de onderneming moeten worden verstrekt, beoordeeld moeten worden. Verder zal de onderneming een overeenkomst met het platform aangaan. Het is van belang dat er duidelijkheid bestaat over de looptijd, rente, kosten, voorwaarden, rangorde ten opzichte van andere schuldeisers en opzeggings- en opeisingsgronden.
Ook de onderneming dient correcte en volledige informatie te verstrekken, zodat zowel het platform als de crowd zich een goed oordeel over de onderneming en de financiering kan vormen. Uiteraard mag er geen misleidende informatie worden gegeven. Ook moet worden nagegaan of wordt voldaan aan financiële regelgeving en aan AVG-eisen.
Bescherming van de crowd
Als crowd‑investeerders consumenten zijn, dan zijn er (extra) informatie‑ en zorgplichten van platform en van de ondernemer. In het consumentenrecht kan er bijvoorbeeld sprake zijn van onredelijk bezwarende bedingen.
Hoewel er bij crowdfunding niet een ‘zorgplicht’ geldt zoals bij banken, is het van belang dat de platforms en ondernemingen de juiste informatie of een heldere manier aan de (toekomstige) crowd wordt verstrekt.
Rangorde en insolventie
In een (dreigend) insolventiescenario komen de afspraken over rangorde, zekerheden en intercreditor‑verhoudingen onder druk te staan. Het is dan van belang (en liever eigenlijk nog voordat wordt geparticipeerd) om na te gaan of de crowd contractueel achtergesteld is, wie de zekerheden beheert en uitwint en volgens welke verdeelsleutel en in hoeverre een herstructurering kan worden afgedwongen als een deel van de schuldeisers de hakken in het zand zet.
Praktische tips
Voor mkb‑ondernemers is het van belang om de vergunning en reputatie van het platform te controleren. Laat alle documentatie die door het platform worden verstrekt, zoals de platformvoorwaarden, de lening‑ of emissievoorwaarden, de zekerheidsakten en de achterstellingsafspraken, integraal beoordelen. Wees zorgvuldig in het verstrekken van informatie aan de crowd, maar bedenk ook hoe u tegenvallers communiceert. Crowdfunding is een goede aanvulling op de financieringsmogelijkheden voor ondernemers, maar geen ‘wondermiddel’.
Denkt u erover om te gaan investeren via crowdfunding, lees dan de verstrekte informatie zorgvuldig en ga na of de daarin geschetste risico’s, rangorde en zekerheden bij u passen. Beoordeel of u het rendement en de kosten die bij crowdfunding horen, geschikt voor u zijn.
Conclusie
Crowdfunding is een waardevolle aanvulling op het financieringspalet voor het mkb. Het vult bancaire financieringen aan en past in de trend van alternatieve financieringsbronnen. Tegelijkertijd geldt dat de meerwaarde pas echt ontstaat als de structuur juridisch goed doordacht is: de juiste combinatie van financiers, een heldere rangorde, zorgvuldig ingerichte zekerheden en passende bescherming van alle betrokken partijen.
Wilt u sparren over de inzet van crowdfunding in uw financieringsstructuur, of wilt u bestaande documentatie laten toetsen? Neem gerust contact op met Heleen, Milad of onze andere specialisten. Samen bepalen we de meest verstandige volgende stap in uw financieringsmix.
