Wat is een bankgarantie?
Een bankgarantie is een overeenkomst waarbij de bank een zelfstandige verplichting op zich neemt, die onafhankelijk is van de onderliggende rechtsverhouding tussen de begunstigde en de hoofdschuldenaar.2 Bij een bankgarantie zijn drie partijen betrokken: de opdrachtgever van de garantie (de hoofdschuldenaar), de begunstigde en de bank.
Al eerder schreef ik over de abstracte bankgarantie. Kenmerkend daarvoor is dat de bank een zelfstandige verplichting heeft om het in de garantie genoemde bedrag op eerste verzoek van de begunstigde te betalen, als voldaan is aan de voorwaarden zoals die in de garantie zijn omschreven. De achtergrond hiervan is: "eerst betalen, dan praten."
Wordt voldaan aan de voorwaarden van de bankgarantie, dan moet de bank betalen en hoeft er geen executietraject worden doorlopen, zoals dat bij zakelijke zekerheden als een pand- of hypotheekrecht wel moet. Of anders geformuleerd: een begunstigde/schuldeiser ontvangt veel sneller zijn geld.
Strikte toepassing van de voorwaarden
Hoe een bankgarantie als zekerheid functioneert, hangt volledig af van de tekst van de garantie. De Hoge Raad heeft bepaald dat een strikte toepassing door de bank van de in de garantie gestelde voorwaarden geboden is, gelet op de aard en functie van de abstracte garantie en de positie van de bank, die de belangen van zowel de opdrachtgever als de begunstigde in het oog moet houden. Bij de uitleg van de bankgarantie komt dan ook groot gewicht toe aan de (strikt te lezen) bewoordingen van de garantie. Een uitzondering op grond van de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid is niet uitgesloten, bijvoorbeeld bij bedrog of willekeur.
Voor de praktijk betekent dit, dat wat niet in de garantie staat, de begunstigde in beginsel niet kan afdwingen. Voorwaarden die wél in de bankgarantie staan, moet worden vervuld voordat de bank betaalt.
Bankgarantie als zekerheid ter opheffing van een conservatoir beslag
Bankgaranties kunnen ook worden gesteld als zekerheid voor de opheffing van een conservatoir beslag. Daarbij wordt vaak gebruik gemaakt van het model van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB).
In een uitspraak van eind 2025 (ECLI:NL:RBAMS:2025:10090) oordeelde de voorzieningenrechter dat een bankgarantie die pas kan worden ingeroepen na een onherroepelijke rechterlijke uitspraak onvoldoende zekerheid biedt als vervanging van een conservatoir derdenbeslag. Een bankgarantie kan een aantrekkelijk alternatief voor een beslag zijn, maar het moment waarop de beslaglegger/begunstigde onder de garantie kan trekken, blijkt in deze zaak van doorslaggevend belang.
Wat was er aan de hand?
Een beslagdebiteur vorderde opheffing van een conservatoir derdenbeslag onder een van haar schuldenaren. In ruil daarvoor bood de beslagdebiteur als zekerheid een bankgarantie aan volgens het model van de NVB. Dat model bepaalt onder meer dat uitbetaling op grond van een veroordelende gerechtelijke uitspraak tegen de hoofdschuldenaar pas plaatsvindt als die uitspraak in kracht van gewijsde is gegaan.
Oordeel van de voorzieningenrechter
De voorzieningenrechter wees de vordering van de beslagdebiteur tot opheffing af. Volgens hem moet een uitvoerbaar bij voorraad verklaard vonnis het moment van uitkering van de bankgarantie zijn. De beslaglegger komt dan in een vergelijkbare positie als met het conservatoir beslag.
De beslaglegger hoeft volgens de voorzieningenrechter geen genoegen te nemen met een vervangende zekerheid die haar (potentieel) een langere wachttijd oplegt, zelfs als de bankgarantie in andere opzichten juist gunstiger is.
Vervangende zekerheid moet gelijkwaardig zijn
De uitspraak past in een bredere lijn. Een bankgarantie is pas een volwaardige vervangende zekerheid als de begunstigde een vergelijkbare positie krijgt als de zekerheid die zij vervangt. Ik schreef eerder over een zaak waarin een bankgarantie een depot verving, maar alleen kon worden ingeroepen na een bindende beslissing en waarbij sprake was van een korte vervaltermijn. De Hoge Raad oordeelde in die kwestie dat de bank redelijkerwijs had moeten weten dat die voorwaarden dermate streng waren, dat de garantie geen gelijkwaardige zekerheid bood.[2]5
Die zaak ging over de zorgplicht van de bank, deze uitspraak over de opheffing van beslag. De gemeenschappelijke les is dezelfde: de voorwaarden voor uitbetaling bepalen de waarde van de bankgarantie als zekerheid. Wanneer een bankgarantie als vervangende zekerheid wordt gesteld, moeten de voorwaarden voor het inroepen daarvan in beginsel gelijkwaardig zijn.
Aandachtspunten voor betrokken partijen
• Beslagdebiteur: bied u een bankgarantie aan om een beslag te laten opheffen, controleer dan het moment van uitbetaling. Een standaardmodel dat wacht op kracht van gewijsde kan onvoldoende zijn. Overweeg een garantie die uitbetaalt op basis van een uitvoerbaar bij voorraad verklaard vonnis.
• Beslaglegger: u hoeft niet zonder meer genoegen te nemen met een garantie die een langere wachttijd met zich brengt dan bij het beslag, ook niet als de garantie op andere punten gunstiger is.
• Bank: omdat de garantie strikt wordt uitgelegd, is een zorgvuldige formulering van de uitbetalingsvoorwaarden essentieel. Het strekt tot de aanbeveling nauwkeurig na te gaan of de garantie de zekerheid biedt die de begunstigde wil.
Conclusie
Een bankgarantie is een harde financiële zekerheid, maar alleen zo hard als haar voorwaarden. Kan de begunstigde pas trekken na een onherroepelijke uitspraak, dan is de garantie volgens deze uitspraak geen voldoende vervanging voor een conservatoir derdenbeslag. Let dus niet alleen op het bedrag en de looptijd, maar ook op het moment wanneer de bank moet betalen.