Het probleem in een notendop
Het stroomnet in grote delen van Nederland zit vol. Netbeheerders hebben voor tientallen regio's congestiegebieden aangewezen. Nieuwe grootverbruikers krijgen soms jaren geen transportrecht. Dat raakt ondernemers direct: fabrieken, datacenters, laadpleinen, agrarische bedrijven. De plannen stapelen zich op, maar het net kan dat niet allemaal aan.
Gemeenten voelen de druk en beginnen netcongestie mee te wegen in ruimtelijke besluitvorming. Maar is dat terecht?
Mag de gemeente een omgevingsplanwijziging weigeren op basis van netcongestie?
In beginsel: ja, maar niet zomaar en niet altijd.
Onder de Omgevingswet toetst een gemeente bij een wijziging van het omgevingsplan of sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Uitvoerbaarheid – ook financieel en technisch – maakt daar deel van uit. Als een bestemming in de praktijk niet gerealiseerd kan worden omdat er geen stroomaansluiting komt, kan dat een legitiem argument zijn om een planwijziging te weigeren of uit te stellen.
Maar: die toets is niet vrijblijvend. De gemeente moet:
- Concreet onderbouwen dat netcongestie in het specifieke geval en op die locatie daadwerkelijk een beletsel vormt – een algemene verwijzing naar "volle netten" is onvoldoende.
- Alternatieven onderzoeken voordat zij weigert. Heeft de netbeheerder een formele congestiemelding afgegeven voor dat gebied? Is er zicht op oplossing – bijvoorbeeld via een nieuw hoogspanningsstation of prioritering in de wachtrij? De Afdeling bestuursrechtspraak aanvaardde in haar uitspraak van 25 februari 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:1087, Schouwen-Duiveland) een plan juist omdat de planologische onderbouwing netcongestie als concrete aanleiding noemde en voorzag in een structurele oplossing. Dat laat zien dat netcongestie planologisch relevant is, maar dan wel met harde feiten onderbouwd.
- Proportioneel handelen: netcongestie mag geen dekmantel worden voor ruimtelijk beleid dat eigenlijk andere motieven heeft.
De bestuursrechter bewaakt dit kritisch. Gemeenten die te gemakkelijk naar netcongestie grijpen, lopen het risico dat hun besluit bij de rechter sneuvelt.
En de omgevingsvergunning zelf?
Een omgevingsvergunning voor bouwen wordt niet direct getoetst aan de beschikbaarheid van netcapaciteit; dat is primair een privaatrechtelijke kwestie tussen u en de netbeheerder. Een vergunning weigeren puur omdat het net vol zit, zal bij de rechter geen stand houden. Gemeenten die dit pad bewandelen, overschrijden dus hun bevoegdheid.
Wat kunt u als ondernemer doen?
Wacht niet af. Concrete opties:
- Vraag een concreet transportindicatie op bij de netbeheerder. Weet u waar u staat op de wachtlijst en wanneer capaciteit vrijkomt. Doe dit voordat u een vergunningaanvraag indient.
- Onderzoek flexibiliteitsoplossingen: een combinatie van eigen opwek (zon/wind), batterijopslag en vraagsturing kan uw netto-netbehoefte substantieel verlagen, en daarmee de bezwaren van de gemeente ondervangen.
- Faseer uw project: een kleinere eerste fase die wél past binnen bestaande netcapaciteit opent soms de deur naar een bredere planwijziging later.
- Vecht de weigering aan als de gemeente haar besluit onvoldoende heeft gemotiveerd. Een algemeen beroep op netcongestie zonder dossier houdt bij de rechter zelden stand.
- Bekijk (ook) alternatieve locaties: gemeenten in gebieden met wél netcapaciteit zijn vaak actief op zoek naar bedrijven. Soms is verplaatsen strategisch aantrekkelijker dan jaren procederen.
Onze aanpak
Heeft u een project of uitbreidingsplan, en gooit de gemeente netcongestie in de strijd? Dan loont het om even te sparren over de vraag of dat juridisch hout snijdt, en welke opties u nog heeft.
Wij denken graag met u mee. Of u nu nog in de planfase zit, een aanvraag heeft lopen of al een weigering op uw bureau heeft liggen: in een kort gesprek wordt snel duidelijk of de gemeente haar standpunt kon innemen, en wat uw vervolgstappen kunnen zijn.
