Het leasen van stikstof is een vorm van extern salderen en is onder voorwaarden toegestaan
Op 24 juni 2026 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) een principiële uitspraak gedaan over het leasen van stikstofruimte als mitigerende maatregel bij een natuurvergunning (ECLI:NL:RVS:2026:3685). In de casus waar het om ging kwam het niet goed, omdat niet aan de voor extern salderen geldende voorwaarden was voldaan.
Belangrijk is dat de Afdeling in deze uitspraak expliciet erkent dat het (ver)leasen van stikstofruimte met een natuurvergunning in beginsel mogelijk is voor projecten die tijdelijk stikstof uitstoten.
Eisen voor extern salderen en mitigerende maatregelen
De Afdeling constateert dat het (ver)leasen van stikstof in een passende beoordeling een vorm is van extern salderen. Extern salderen en het (ver)leasen van stikstof zijn mitigerende maatregelen. De Afdeling verwijst vervolgens naar eerdere uitspraken ECLI:NL:RVS:2019:1603 (PAS-uitspraak) en ECLI:NL:RVS:2024:951 (tussenuitspraak ViA15), waar de voorwaarden voor het betrekken van respectievelijk mitigerende maatregelen en extern salderen in een passende beoordeling zijn opgesomd.
In deze uitspraak gaat het mis met de lease omdat de staking van de saldogevende activiteit onvoldoende publiekrechtelijk is geborgd.
Verder bevestigt de Afdeling dat ondanks het tijdelijke karakter van een leaseconstructie ook bij de (ver)lease van stikstofrechten aan het additionaliteitsvereiste te worden voldaan. Voor de eisen die gesteld worden aan de motivering van het additionaliteitsvereiste verwijst de Afdeling naar de eerder door ons besproken Rendac-uitspraak, ECLI:NL:RVS:2024:4923.
Handvatten voor de praktijk
Hoewel de vergunning in deze zaak sneuvelde, biedt de uitspraak tegelijkertijd concrete handvatten voor situaties waarin het leasen van stikstofruimte wél mogelijk is. In de overwegingen 9.4 tot en met 9.6 legt de Afdeling uit hoe aan de voorwaarden voor extern salderen kan worden voldaan wanneer een saldogever tijdelijk stikstofruimte beschikbaar stelt via zijn natuurvergunning. De kern is dat de tijdelijke gedeeltelijke buitengebruikstelling van de vergunning van de saldogever bestuursrechtelijk moet worden geborgd - de enkele civiele overeenkomst volstaat niet. Dat kan bijvoorbeeld door de vergunning van de saldogever aan te passen of in te trekken voor het betrokken deel van de vergunde activiteit, dan wel door een andere publiekrechtelijke maatregel die dubbelgebruik van de stikstofruimte uitsluit.
Belangrijke aandachtspunt bij hervatting activiteiten saldo-gever: één-en-hetzelfde project?
Omdat de natuurvergunning van de saldogever niet voorlag kon de Afdeling een voor de praktijk belangrijke vraag niet beantwoorden. De vraag of de saldogever na afloop van de leaseperiode een nieuwe natuurvergunning nodig heeft voor zijn gehele project is namelijk afhankelijk van de vraag of na afloop van de leaseperiode bij voortzetting van de activiteiten nog sprake is van één-en-hetzelfde project (als bedoeld in het AquaPri-arrest (HvJ EU 10 november 2022, ECLI:EU:C:2022:854 en de Rendac-uitspraak, ECLI:NL:RVS:2024:4923).
Belang voor de praktijk
Voor projectontwikkelaars, bouwers en andere partijen die afhankelijk zijn van tijdelijke stikstofruimte - denk aan bouwfases waarbij emissies vooral in de bouwfase plaatsvinden of later afnemen door voorziene (technische) maatregelen zoals elektrificering - biedt het leasen van stikstofruimte in beginsel een bruikbaar instrument. De uitspraak maakt echter duidelijk dat een de juiste borging, goede afspraken en de juiste keuzes aan de voorkant van cruciaal belang zijn. En wie weet bieden de stikstofmaatregelen die eind deze week gepresenteerd worden nog extra perspectief.
